Sharpe vs Sortino Ratio: Khác biệt cốt lõi và khi nào dùng cái nào

Khi đánh giá chiến lược định lượng, Sharpe Ratio là chuẩn mặc định nhưng có 1 logic flaw: phạt cả biến động lên (upside) và xuống (downside) bằng cùng standard deviation. Trader không sợ upside — chỉ sợ downside. Sortino Ratio ra đời để fix điều này, chỉ tính độ lệch chuẩn của các phiên lỗ.

1. So sánh tóm tắt — Bảng đối chiếu

2. Sharpe Ratio — Định nghĩa nhanh

Sharpe Ratio = (Annual Return − Risk-Free Rate) / Annual Volatility. Đại lượng đầu tiên về risk-adjusted return, cho mọi loại chiến lược. Giả định returns gaussian — khi sai (fat tail), Sharpe over-state hiệu năng.

→ Đọc chi tiết: Sharpe Ratio

3. Sortino Ratio — Định nghĩa nhanh

Sortino Ratio = (Annual Return − MAR) / Downside Deviation. Trong đó downside deviation chỉ tính các phiên lỗ (Min(R-MAR, 0))². MAR (Minimum Acceptable Return) thường = 0 hoặc = Risk-Free.

→ Đọc chi tiết: Sortino Ratio

4. Khác biệt cốt lõi

Khác biệt nằm ở tử số bị penalize bởi gì:

• Sharpe: bất kỳ biến động nào (lên hay xuống) → tăng denominator → giảm ratio.
• Sortino: chỉ biến động xuống dưới MAR.

Hệ quả thực tế: chiến lược trend following thường có upside skew dương — vài phiên lãi cực to, nhiều phiên lỗ nhỏ đều. Sharpe phạt cả phiên lãi to (vì variance cao) → underestimate skill thực. Sortino không phạt → đo skill chính xác hơn.

Ngược lại với short volatility / option selling: upside skew âm (nhiều phiên lãi nhỏ, hiếm khi lỗ to). Sortino không thấy rủi ro tail event này → over-state hiệu năng. Cần kết hợp với CVaR.

5. Ví dụ minh hoạ — Khi nào ra số khác nhau

Strategy A (mean reversion): returns = [-1%, +1%, -0.8%, +1.2%, -0.5%, +0.8%, +0.6%, -0.7%]. Distribution gần đối xứng. Sharpe ≈ Sortino (đều ~1.5).

Strategy B (trend following): returns = [-0.5%, -0.5%, -0.5%, -0.5%, -0.5%, +5%, +0.5%, -0.5%]. 1 phiên lãi to, nhiều phiên lỗ nhỏ. Sharpe ~ 0.6 (bị phạt vì +5% gây variance), Sortino ~ 1.4 (không phạt upside). Sortino >> Sharpe → confirm upside skew.

6. Khi nào nên dùng cái nào

Dùng Sharpe Ratio khi:

• Đánh giá tổng quát chiến lược lần đầu
• Báo cáo cho stakeholder không chuyên (Sharpe được biết rộng nhất)
• So sánh nhiều chiến lược cùng nhóm (mean reversion)
• Returns gần đối xứng, không có outlier lớn

Dùng Sortino Ratio khi:

• Chiến lược có distribution lệch (trend following, momentum)
• Khi muốn highlight skill thực thay vì bị “trừng phạt” vì lãi nhiều
• Quỹ marketing tới retail investor (thường prefer upside)
• Backtest có outliers dương khiến Sharpe giảm bất thường

Dùng CẢ HAI khi:

• Báo cáo chuyên nghiệp luôn dùng cả 2 (cho hedge fund / quỹ active)
• Khi Sortino/Sharpe ratio > 1.3 → strong upside skew dấu hiệu trend strategy
• Khi Sortino/Sharpe ratio < 1.0 → lạ, có thể do sample nhỏ

7. Tham khảo VN context

Trên VN30, các chiến lược trend following (MA crossover daily) thường có Sortino cao hơn Sharpe ~30-40% do giai đoạn 2020 H2 (bull rally) và 2024 (recovery) tạo upside skew rõ. Báo cáo Sortino một mình có thể inflate performance — luôn kèm Sharpe và visualize histogram return distribution.

8. Câu hỏi thường gặp

Sharpe Ratio hay Sortino Ratio tốt hơn? Không có cái nào “tốt hơn” tuyệt đối — phụ thuộc loại chiến lược và đặc thù distribution returns. Xem mục 6 để chọn đúng.

Có thể dùng cả Sharpe Ratio và Sortino Ratio cùng lúc không? Có và nên — quant fund chuyên nghiệp luôn báo cáo cả 2 (kể cả nhiều chỉ số khác) để cross-check và tránh blindspot.

Trên TTCK Việt Nam, cái nào phổ biến hơn? Tham khảo mục 7 — context VN có ảnh hưởng cụ thể đến cách diễn giải.

Ghi chú: Bài so sánh tổng hợp dựa trên định nghĩa chuẩn cộng đồng quant. Người đọc kiểm chứng trên dữ liệu của mình. Không phải khuyến nghị đầu tư.

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung mang tính phân tích định lượng, không phải khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.